დღე 2

პლენარული სესია განიხილავს ენერგეტიკული უსაფრთხოების, ხელმისაწვდომობისა და დეკარბონიზაციის ურთიერთდაკავშირებულ გამოწვევებს. გლობალური რეგიონის წარმომადგენლები ისაუბრებენ იმაზე, თუ როგორ შეიძლება ეროვნული/რეგიონული პრიორიტეტებისა და საერთაშორისო ვალდებულებების დაბალანსება გეოპოლიტიკური გაურკვევლობის პირობებში, რათა განხორციელდეს ენერგეტიკული სისტემის გარდაქმნის პროცესთან დაკავშირებული ძირითადი მოთხოვნების ჰარმონიზაცია. დისკუსია დაეთმობა იმ პრაქტიკული გავლენების შეფასებას, რომლებიც ენერგეტიკული სექტორის მონაწილეებს შეეხებათ უფრო არასტაბილური ბაზრების, მიწოდების ჯაჭვებზე მზარდი ზეწოლისა და რეგიონული განვითარების განსხვავებული მოდელების პირობებში.

საკვანძო თემები მოიცავს რეგულირების როლს საერთაშორისო ინვესტიციების მოზიდვაში, საერთაშორისო თანამშრომლობის ხელშეწყობას და განსხვავებული რეგიონული მიდგომებიდან მიღებულ გაკვეთილებს (მაგალითად, ევროკავშირი, აზია, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკა) საერთო გლობალური გამოწვევების დასაძლევად.

გაეროს მიერ 2015 წელს მიღებული მდგრადი განვითარების მიზნები (SDGs) წარმოადგენს უნივერსალურ მიდგომას სიღარიბის აღმოსაფხვრელად, პლანეტის დასაცავად და იმის უზრუნველსაყოფად, რომ 2030 წლისთვის ყველა ადამიანს ჰქონდეს მშვიდობისა და კეთილდღეობის შესაძლებლობა.

ეს სესია ეფუძნება მდგრადი განვითარების მე-7 მიზანს, რომელიც მიმართულია ხელმისაწვდომი და სუფთა ენერგიით უზრუნველყოფისკენ. მიზანს წარმოადგენს 2030 წლისთვის მდგრადი და საიმედო წყაროებიდან მიღებულ ელექტროენერგიაზე უნივერსალური და ფასით ხელმისაწვდომი წვდომის უზრუნველყოფა. აღნიშნული მიზანი მოიცავს ასევე საკვების მწვანე (ინდუქციური) ტექნოლოგიით მომზადების  შესაძლებლობასაც.

თუ აღნიშნული მიზანი შესრულდება, განხორციელდება სამართლიანი ენერგეტიკული ტრანსფორმაცია, რაც გულისხმობს ენერგეტიკული მოდელის გარდაქმნას უფრო მდგრადი ენერგიების მიმართულებით, სოციალური და ეკონომიკური სარგებლის მაქსიმიზაციით და იმის უზრუნველყოფით, რომ არავინ დარჩება ტრანსფორმაციის მიღმა. ეს მიდგომა აერთიანებს ეკონომიკურ განვითარებას და დეკარბონიზაციას, ღირსეული სამუშაო ადგილების შექმნას, ტექნოლოგიურ ინოვაციებს, საზოგადოების ჩართულობას (მათ შორის, მკვიდრი მოსახლეობისა და სხვა სოციალური ან დემოგრაფიული ნიშნით დისკრიმინირებული ჯგუფების) გენდერულ თანასწორობას და ენერგეტიკული სიღარიბის მქონე ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფების პრობლემების მოგვარებას, რათა ტრანსფორმაციამ სარგებელი მოუტანოს საზოგადოების ყველა ჯგუფს.

ენერგეტიკის მარეგულირებელს ორი ძირითადი მისია აქვს:

(ა) რეგულაციების შემუშავება ან შეთავაზება, რომელიც უზრუნველყოფს მთავრობის მიერ განსაზღვრული ენერგეტიკული და გარემოსდაცვითი პოლიტიკის მიზნების მიღწევას (უნივერსალური და ხელმისაწვდომი წვდომა სუფთა ენერგიაზე, რომლის ფარგლებში უზრუნველყოფილია ენერგიის მიწოდება, კონკურენტუნარიანობა და ეკოლოგიური მდგრადობა) ეფექტური გზით (ე.ი ყველაზე დაბალ შესაძლო ფასად) და (ბ) ენერგეტიკული ბაზრების ფუნქციონირების, ასევე რეგულირებადი ან ქსელური საქმიანობების ზედამხედველობა, რათა უზრუნველყოფილ  იქნეს წესების დაცვა .

უნივერსალური წვდომა ელექტროენერგიაზე უზრუნველყოფს ხელოვნური განათების გამოყენებას დღის აქტიური დროის გასახანგრძლივებლად, საკვების გაცივებასა და მომზადებას, კომუნიკაციასა და კულტურაზე წვდომას — მობილური კავშირით, ინტერნეტითა და ტელევიზიით, ჯანდაცვისა და სოციალური მომსახურებებით, აგრეთვე ქმნის პირობებს ინდუსტრიული საქმიანობის საწყისი განვითარებისათვის. მეორე მხრივ, საკვების მომზადება მწვანე (ინდუქციური) ტექნოლოგია, როგორიცაა ინდუქციური ქურები, ბუნებრივი გაზი ან ბრიკეტები (დაპრესილი ბიო საწვავი) ამცირებს  მცენარეული ნარჩენებისა და შეშის გამოყენებას, რაც თავის მხრივ, სახლებში არაჯანსაღ გარემოს ქმნის. ანალოგიურად, ენერგიის ხელმისაწვდომობა დაკავშირებულია ეფექტიანი და ხარჯების ამსახველი ტარიფების განსაზღვრასთან, თუმცა მოწყვლადი ჯგუფების შემთხვევაში, აუცილებელია მათი გადახდისუნარიანობის გათვალისწინება. ეს ქმედებები ხელს უწყობს გენდერულ თანასწორობას და თავიდან ირიდებს სოციალურ-დემოგრაფიულ დისკრიმინაციას (ეთნიკური ჯგუფები ან ადგილობრივი მოსახლეობისგან და დაცლილი რეგიონები).

ენერგიის მიწოდების გარანტია ეფუძნება ყოვლისმომცველ ენერგეტიკულ დაგეგმვას, რაც გულისხმობს ქსელებისა და საწვავის/ბუნებრივი გაზის შემომყვანი ტერმინალების დაბალანსებულ განვითარებას, ისევე როგორც ეკონომიკური სიგნალების უზრუნველყოფას  ელექტროენერგიის წარმოების ობიექტების, გაზის საცავებისა და სხვა გენერაციის ინფრასტრუქტურის განხორციელებისთვის.

ენერგეტიკული კონკურენტუნარიანობა გულისხმობს ეროვნული ან რეგიონული ენერგეტიკული ბაზრების განვითარებას, სადაც ხდება რესურსების ეფექტიანი გადანაწილება.

ენერგეტიკის გარემოსდაცვითი მდგრადობა მიზნად ისახავს გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების მინიმიზაციას და გარემოსდაცვითი ხარჯების (გარე ეფექტების) ინტეგრირებას საბოლოო ენერგეტიკულ ფასებში. ამ მიზნით, წახალისებულია განახლებადი ენერგიის წყაროების ინტეგრაცია ელექტროენერგიის სისტემებში, განახლებადი გაზებისა და ბიოსაწვავის განვითარება, ასევე ენერგოეფექტურობის ღონისძიებების განხორციელება.

საბოლოოდ, სამართლიანი ენერგეტიკული ტრანსფორმაციის განხორციელებისათვის მნიშვნელოვანია, რომ ენერგეტიკის მარეგულირებლები თანამშრომლობდნენ და მონაწილეობდნენ ისეთი წესების ჩამოყალიბებაში, რომლებიც წაახალისებენ მდგრადი, განახლებადი და ეფექტიანი ენერგოსისტემების დანერგვას, რომლებიც ხელმისაწვდომია ყველა მომხმარებლისთვის და ენერგეტიკული პროდუქტების ფასი ხელმისაწვდომი იქნება მათთვის, განსაკუთრებით კი ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფებისთვის (მათ შორის, საჭიროების შემთხვევაში, ჯვარედინი სუბსიდირების მქონე ტარიფებით, ენერგეტიკული სიღარიბის თავიდან აცილების მიზნით). მეორე მხრივ, წიაღისეული საწვავის გამოყენების ეტაპობრივი დასრულება (ქვანახშირი, გაზი და ნავთობი) შეიძლება გარკვეულ რეგიონებში ეკონომიკური დეპრესიის მიზეზი გახდეს, მაგალითად სამთო რეგიონებში ან იქ, სადაც მდებარეობენ კლასიკური თბოელექტროსადგურები, რაც გაამართლებდა პირდაპირი სოციალური ღონისძიებების დანერგვას აღნიშნულ ტერიტორიებზე, სანამ  განახორციელდება CO₂-ის  დაჭერის, გამოყენებისა და შენახვის სისტემების დანერგვა.

სესიაზე განხილულ იქნება დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოების, როგორც სანდო ენერგეტიკული ტრანსფორმაციის მთავარი მონაწილეების, კრიტიკულად მნიშვნელოვანი როლი.  დღეს, ტრადიციული ზედამხედველობის ფუნქციების გარდა, მარეგულირებლები უკვე გადაწყვეტილების მიმღები აქტიური სუბიექტები არიან  ელექტროენერგეტიკული ქსელების მოდერნიზაციის, განახლებადი ენერგიისა და მოქნილი ბაზრების სტრუქტურის ჩამოყალიბების საკითხებში, აგრეთვე სამართლიანი ტრანსფორმაციის უზრუნველყოფის პროცესებში.

სესიის ფარგლებში განხილულ იქნება, თუ როგორ შეუძლიათ მარეგულირებლებს, შეინარჩუნონ ლეგიტიმურობა და დამოუკიდებლობა იმ პირობებში, როდესაც ისინი იღებენ პროაქტიულ, გრძელვადიან გადაწყვეტილებებს, რომლებიც განსაზღვრავს  ინფრასტრუქტურის განვითარებას, ხელს უწყობს ინოვაციების წახალისებას და უზრუნველყოფს მომხმარებელთა ინტერესების დაცვას. სესია ასევე შეეხება იმ მზარდ ზეწოლებს, რომელთა წინაშეც დგანან ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოები, როდესაც მათი დამოუკიდებლობა პოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის პირობებში კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება.

საკვანძო თემები მოიცავს მარეგულირებელთა დამოუკიდებლობისა და ტექნიკური სანდოობის შენარჩუნების მნიშვნელობას მკვეთრად პოლიტიზირებული გარემოს პირობებში, აგრეთვე მიდგომებს, თუ როგორ შეიძლება ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების მიერ საკუთარი დამოუკიდებლობის თვითშეფასება სპეციალური ინსტრუმენტების (Toolbox) გამოყენებით.

პარალელურ სესიაზე განხილული იქნება მომხმარებელთა დაცვის წარმატებული პრაქტიკა, რომელიც დანერგილია მარეგულირებელი ორგანოების მიერ სხვადასხვა ქვეყანასა და რეგიონში. ელექტროენერგიის ფასები სულ უფრო არასტაბილური ხდება ისეთი ფაქტორების გამო, როგორიცაა 2021 წელს გაზის გლობალური ფასის მკვეთრი მატების შემდეგ ელექტროენერგიის ღირებულების ზრდა და განახლებადი ენერგიის დაჩქარებული დანერგვა. გარდა ამისა, საცალო მომწოდებლები მომხმარებლებს  ელექტროენერგიის სხვადასხვა ტიპის ტარიფს სთავაზობენ, მათ შორის ბაზართან დაკავშირებულ ვარიანტებს. გაზრდილი გეოპოლიტიკური რისკებისა და განახლებადი ენერგიის გამოყენების გაფართოების ფონზე, სესიის მონაწილეები განიხილავენ მომხმარებელთა დაცვის სხვადასხვა გამოწვევას და საუკეთესო პრაქტიკებს მათი გადაჭრისთვის, რათა მარეგულირებელ ორგანოებს მიაწოდონ პრაქტიკული ხედვები უნივერსალური სტრატეგიების შესახებ.

რეგიონული ენერგეტიკული ინტეგრაცია წარმოადგენს მნიშვნელოვან გზას ენერგეტიკული უსაფრთხოების გაძლიერებისთვის, ხელმისაწვდომობის გაფართოებისა და სუფთა ენერგიის წყაროებზე გადასვლის დაჩქარებისთვის. ეროვნული ქსელების ურთიერთდაკავშირებით, ბაზრების ინტეგრირებით და ელექტროენერგიის, გაზისა და სხვა ენერგორესურსების ტრანსსასაზღვრო ნაკადის უზრუნველყოფით, რეგიონული ინტეგრაცია ქვეყნებს აძლევს შესაძლებლობას მიიღონ უფრო ხელმისაწვდომი ენერგია, შეამცირონ მიწოდებისა და ფასების რისკები.

განახლებადი ენერგიის წილის ზრდასთან ერთად, რეგიონული კოორდინაცია კიდევ უფრო კრიტიკული ხდება, რაც რყევების დაბალანსების, რეზერვების გაზიარებისა და დეკარბონიზაციის ხარჯების შემცირების შესაძლებლობებს ქმნის.

ამ ტრანსფორმაციის ცენტრში არიან მარეგულირებელი ორგანოები, რომელთა თანამშრომლობა განსაზღვრავს, შეუფერხებლად იფუნქციონირებს თუ არა რეგიონული ენერგეტიკული სისტემები. მარეგულირებელი ორგანოები ქმნიან ბაზრის წესებს, ტექნიკურ სტანდარტებს, ფასების სტრუქტურებს და საინვესტიციო ჩარჩოებს - ეს ყველაფერი უნდა იყოს ჰარმონიზებული, ან სულ მცირე, თავსებადი, რათა ენერგეტიკულმა სისტემებმა შეუფერხებლად იმუშაონ საზღვრებს მიღმა. მარეგულირებელ ორგანოებს შორის ეფექტურ თანამშრომლობას შეუძლია შექმნას სტაბილური, პროგნოზირებადი გარემო, რომელიც ხელს შეუწყობს კერძო ინვესტიციებს, ინოვაციებსა და საერთო ინფრასტრუქტურის გრძელვადიან დაგეგმვას.

ევროკავშირის წევრი ქვეყნები უკვე სარგებლობენ საერთო პოლიტიკით, სტანდარტებითა და მარეგულირებელი წესებით, ასევე კარგად ჩამოყალიბებული პლატფორმებით, რომლებიც უზრუნველყოფენ მარეგულირებელ ორგანოებს შორის კოორდინაციას.

სხვა რეგიონები, რომლებსაც რეგიონული ინტეგრაციისგან მნიშვნელოვანი სარგებლის მიღება შეუძლიათ, კვლავ აწყდებიან ისეთ გამოწვევებს, როგორიცაა ეროვნული რეგულაციების განსხვავებები, ინსტიტუციური შესაძლებლობების განსხვავებული დონე, პოლიტიკური ინტერესები და ბაზრის განვითარების სხვადასხვა დონე.

ამ სესიაზე ჩვენ განვიხილავთ და შევეცდებით გავიაზროთ არსებული ბარიერები, ვიმსჯელებთ მათი გადალახვის გზებზე და გამოვავლენთ საუკეთესო პრაქტიკებს, სამხრეთ აფრიკის განვითარების საზოგადოების (SADC) მაგალითზე დაყრდნობით.

ეს სესია ეძღვნება კლიმატის ცვლილების პირობებში ქსელების საიმედოობის უზრუნველყოფის საკითხს, როდესაც იზრდება ექსტრემალური ამინდის შემთხვევები (ძლიერი შტორმები, ციკლონები და ტორნადოები, ტყის ხანძრები, ყინულის შტორმები და სხვა).

ქსელის საიმედოობის უზრუნველყოფა კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული მზარდი გამოწვევების ფონზე მრავალმხრივ მიდგომას საჭიროებს, რომელიც ფოკუსირებულია მდგრად ინფრასტრუქტურაზე, გაუმჯობესებულ სისტემურ დაგეგმვასა და მოწინავე ტექნოლოგიებზე. ენერგეტიკული საწარმოები და სისტემის ოპერატორები ადაპტაციას ახორციელებენ ინოვაციური სტრატეგიების დანერგვით, რათა უზრუნველყონ მომსახურება ექსტრემალური ამინდის პირობებში და მის შემდეგ. ასეთი მოვლენები სულ უფრო ხშირი და მძაფრი ხდება, რაც არსებითად ეჭვქვეშ აყენებს ტრადიციულ დაგეგმარების მიდგომებს. მთავარ მიმართულებებს წარმოადგენს ინფრასტრუქტურის გაძლიერება, მოწინავე სისტემის დაგეგმვა და ოპერირება, ასევე კომუნიკაციისა და მონაცემთა გამოყენების გაუმჯობესება. აღნიშნული ადაპტაცია წარმოადგენს პროაქტიულ ნაბიჯს, რომელიც მიზნად ისახავს კლიმატური ცვლილების კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე პირდაპირი გავლენის შემცირებას და  უზრუნველყოფს უფრო საიმედო და უწყვეტ მომსახურებას  არაპროგნოზირებად გარემოში.

ეს სესიის ეძღვნება ხელოვნური ინტელექტის (AI) გავლენას ენერგეტიკულ სისტემებსა და ენერგეტიკულ რეგულირებაზე.

ხელოვნური ინტელექტი ხდება ენერგეტიკული ტრანსფორმაციის პერიოდის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი. მისი გამოყენება ინოვაციების დაჩქარებაში და საიმედოობის ამაღლებასა და ენერგოეფექტურობის გაუმჯობესებაში დღეს ენერგეტიკის რეგულირების სფეროში კვლევისა და განხილვის მთავარი თემაა. არსებობს რამდენიმე ძირითადი გამოწვევა, რომელთა გადაჭრის პროცესში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება განსაკუთრებულად ეფექტიანად მიიჩნევა:

ქსელის მოდერნიზაცია: მოძველებული ინფრასტრუქტურის გამო, ხელოვნური ინტელექტზე დაფუძნებული პროგნოზირების ინსტრუმენტები ხელს უწყობს ექსტრემალური ამინდისა და კიბერშეტევების შედეგად გამოწვეული შეფერხებების წინასწარ განსაზღვრასა და შემცირებას, რაც ზრდის ქსელების მდგრადობასა და სტაბილურობას. ხელოვნური ინტელექტი ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას დატვირთვის პროგნოზირებისთვის, რაც უზრუნველყოფს მიწოდების სტაბილურობას.

ენერგეტიკული ინოვაციების დაჩქარება: მზის, ქარის და ახალი თაობის ბატარეების გავრცელებასთან ერთად, ხელოვნური ინტელექტი ხელს უწყობს მოწინავე ინოვაციური მასალებისა და დიზაინის კვლევის დაჩქარებას, რაც ოპტიმიზაციას უკეთებს წარმოების პროცესებს და მცირდება ახალი ტექნოლოგიების ბაზარზე განთავსების დრო.

ენერგოეფექტურობის გაუმჯობესება: ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებები ხელს უწყობს ენერგოეფექტურობის გაზრდას შენობებში, ტრანსპორტსა და სამრეწველო პროცესებში.